Jak policjant, strażak, ratownik medyczny czy strażnik parku powinien zachować się podczas interwencji z udziałem osoby w spektrum autyzmu? Standardowe sposoby komunikacji nie zawsze się sprawdzają, a niewłaściwa reakcja może dodatkowo zwiększyć stres. W Jeleniej Górze prowadzone są szkolenia w ramach projektu „Autyzm w interwencji”. Uczestniczą w nich przedstawiciele różnych służb, którzy uczą się nie tylko teorii, ale przede wszystkim postępowania w konkretnych sytuacjach.
Projekt koordynowany jest przez Mariusza Synówkę z IPA Jelenia Góra. Jak podkreśla, osoba w spektrum autyzmu nie musi być osobą poszkodowaną, aby jej obecność miała znaczenie dla sposobu prowadzenia interwencji.
Może być na przykład pasażerem kontrolowanego samochodu, świadkiem zdarzenia albo znajdować się w miejscu, w którym działają służby. W takiej sytuacji policjant, strażak czy ratownik powinien wiedzieć, że sposób komunikacji oraz reakcje tej osoby mogą znacznie różnić się od zachowania, którego funkcjonariusz spodziewa się podczas typowej interwencji.
Szkolenia dla różnych służb
Projekt obejmuje 20 zajęć szkoleniowo-warsztatowych. W poszczególnych spotkaniach uczestniczą zazwyczaj niewielkie grupy funkcjonariuszy i ratowników. Organizatorzy celowo nie stawiają na duże sale. Ważna jest możliwość rozmowy, zadawania pytań i wymiany doświadczeń.
W szkoleniach uczestniczą między innymi policjanci, ratownicy GOPR, strażnicy miejscy, strażacy Państwowej Straży Pożarnej i OSP, ratownicy medyczni, strażnicy Karkonoskiego Parku Narodowego, przewodnicy sudeccy oraz asystenci turystyczni osób z niepełnosprawnościami.
Podczas jednego ze spotkań w Jeleniej Górze szkolili się między innymi jeleniogórscy policjanci, przedstawiciele Grupy Poszukiwawczo-Ratowniczej OSP Wałbrzych oraz strażnicy Karkonoskiego Parku Narodowego.
Zdaniem Mariusza Synówki właśnie spotkanie ludzi reprezentujących różne służby jest dodatkową wartością projektu. Ratownik medyczny może mieć zupełnie inne doświadczenia z osobami w spektrum niż policjant czy strażnik parku. Podczas dyskusji uczestnicy dzielą się sytuacjami, z którymi zetknęli się podczas swojej pracy.
Nie istnieje jedna instrukcja dla wszystkich
Zajęcia prowadzi między innymi Jacek Hamowski, wicedyrektor Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego, logopeda, neurologopeda i pedagog specjalny.
Podczas szkolenia zwraca uwagę, że nie istnieje jedna procedura, którą można zastosować wobec każdej osoby w spektrum autyzmu.
Jak obrazowo tłumaczy prowadzący, jeżeli spotkaliśmy jedną osobę w spektrum, poznaliśmy właśnie tę jedną osobę. Zachowania, potrzeby i możliwości komunikacyjne poszczególnych osób mogą być bardzo różne.
Dlatego funkcjonariusz powinien przede wszystkim obserwować sytuację i dostosować sposób działania. Znaczenie mają między innymi spokojny ton głosu, intonacja, ograniczenie nadmiaru komunikatów oraz próba rozpoznania możliwości komunikacyjnych danej osoby.
Oczywiście inaczej wygląda sytuacja bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia. Wówczas służby muszą działać natychmiast. Jeśli jednak sytuacja jest już opanowana, można zastosować rozwiązania pozwalające ograniczyć stres i nawiązać kontakt.
Jednym z najważniejszych elementów jest empatia. Im szybciej osoba prowadząca interwencję zrozumie potrzeby i ograniczenia komunikacyjne człowieka w spektrum, tym większa jest szansa na skuteczną i bezpieczną pomoc.
KPN odwiedzają miliony turystów
W szkoleniu uczestniczyli również strażnicy Karkonoskiego Parku Narodowego.
Bogumił Kotowski, komendant Straży Karkonoskiego Parku Narodowego, zwraca uwagę, że tego rodzaju wiedza ma bardzo praktyczne znaczenie. Karkonoski Park Narodowy odwiedza rocznie ponad 2,5 miliona osób, dlatego jego pracownicy spotykają się z bardzo różnymi sytuacjami.
Dla strażników ważna jest wiedza, jak podejść do osoby w spektrum oraz jak prowadzić interwencję w sposób bezpieczny zarówno dla niej, jak i dla funkcjonariusza.
W szkoleniach wzięli już udział wszyscy strażnicy Karkonoskiego Parku Narodowego oraz część pracowników służby parku. KPN zamierza uczestniczyć także w kolejnych spotkaniach.
Zainteresowanie większe, niż zakładano
Projekt realizowany jest przede wszystkim na terenie Jeleniej Góry i powiatu karkonoskiego, ale szkolenia wychodzą również poza ten obszar. Zaplanowano zajęcia między innymi w Lwówku Śląskim, Kamiennej Górze, Boguszowie-Gorcach i Świeradowie-Zdroju.
Organizatorzy chcą przeprowadzić 20 szkoleń do końca października 2026 roku. Jak mówi Mariusz Synówka, zainteresowanie okazało się znacznie większe od oczekiwanego. Zgłaszają się kolejne jednostki, których pierwotnie nawet nie uwzględniano w projekcie. Niektóre chciałyby skierować na zajęcia znacznie więcej funkcjonariuszy, niż obecnie pozwalają na to możliwości organizacyjne.
Jeżeli uda się pozyskać kolejne środki, organizatorzy chcieliby kontynuować projekt także w przyszłym roku.
Projekt „Autyzm w interwencji” jest finansowany ze środków PFRON otrzymanych za pośrednictwem Samorządu Województwa Dolnośląskiego.
To szkolenie, którego efekty trudno zamknąć w certyfikacie czy kilku slajdach prezentacji. Zdobyta wiedza może przydać się podczas zwykłej kontroli drogowej, akcji ratowniczej w górach, interwencji policji czy wezwania pogotowia. W takich sytuacjach spokojny głos, właściwie dobrany sposób komunikacji i zrozumienie nietypowej reakcji mogą zdecydować o tym, czy interwencja przebiegnie bezpiecznie.
